چهارشنبه ٣٠ آبان ١٣٩٧
عنوان
عنوان
اخبار > آرزوي امام براي جهان اسلام
 


آرزوي امام براي جهان اسلام
آرزوي امام براي جهان اسلام
پيدايش انقلاب اسلامي با احياي انديشه سياسي اسلام، توسط رهبر کبير انقلاب، امام خميني بود، استمرار آن نيز با تداوم اين انديشه خواهد بود و چنان که بيداري مردم مسلمان ايران با رهبري ديني آغاز شد، بيداري و قيام مردم خارج از اين مرز و بوم نيز با هدايت ديني، انجام پذير است و اکنون در کشورهاي جهان اسلام در حال شکل گيري است و اين، همان معناي صدور انقلاب است. بنابراين، صدور انقلاب به «معناي پاسخ دادن به سؤال‏هاي فکري بشر تشنه معارف الهي است» و اين چيزي غير از تداوم، پويايي و بالندگي انديشه اسلامي، به ويژه انديشه سياسي اسلام - که امام راحل احياگر آن بود - نيست.

 

 

 

 

 

 

آرزوي امام براي جهان اسلام

 

 

به گزارش كميته اطلاع رساني پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامي: نشريه پرسمان در گفت‏گو با دکتر نجف لک‏زايي

  نجف لک‌زايي دانش‌آموخته حوزه علميه قم و داراي دکتراي علوم سياسي است.  از وي تاکنون کتاب‏ها و مقالات متعددي در حوزه انديشه سياسي اسلام و ايران منتشر شده است.  انديشه سياسي محقق سبزواري، انديشه سياسي صدرالمتألهين، زمينه‌هاي انقلاب اسلامي ايران و سير تطور تفکر سياسي امام‌خميني از جمله‌ کتاب‏هايي هستند که تاکنون از سوي وي منتشر شده‌اند.  دکتر لک‌زايي در حال حاضر سردبير فصل‏نامه علوم سياسي و رئيس پژوهشکده علوم و انديشه سياسي است.

گفت و گوي ما را با وي بخوانيد:

اصول ثابت در انديشه سياسي امام خميني چيست؟

انديشه سياسي منطقي و کارآمد، انديشه‌اي است که ضمن دارا بودن اصول ثابت، از انعطاف نيز برخوردار باشد.  انديشه سياسي، داراي ارکاني است که عبارتند از: تعيين اهداف معقول، تعيين و انتخاب ابزارهاي لازم براي رسيدن به هدف و منطقي بودن.  اصولي که در اين جا قابل ارائه است عبارتند از:

1.  اصل تکليف؛ تکليف گرايي و عمل بر اساس تکليف و وظيفه شرعي و حتي تغيير رفتار به سبب تغيير وظيفه، جايگاه مهمي در فهم انديشه و عمل سياسي حضرت امام دارد. امام خود تصريح کرده که تمامي رفتارهاي وي بر اساس تکليف بوده است؛ ما بنا داريم به تکليف عمل کنيم.1

2. اصل مصلحت اسلام و مسلمين؛ حضرت امام، بارها تأکيد کرد که اگر مصلحت اسلام يا مسلمين را در عمل خاصي ديد، اقدام مي‌کنند. 

3. اصل مصلحت جامعه؛ اصل حفظ مصلحت جامعه، مصالح کشور و اسلام و به طور کلي، حذف و دفع مفاسد، مورد اهتمام حضرت امام و متجلي در انديشه سياسي وي بوده است.

4. اصل دعوت و گسترش اسلام؛ به نظر مي‌رسد که مي‌توان تمامي اقدامات امام را با همين اصل توضيح داد.

5. اصل نفي سبيل؛ مهم ترين موضع گيري امام در نفي سلطه خارجي، مخالفت با تصويب کاپيتولاسيون بود که سرانجام منجر به تبعيد وي از ايران شد.

6. اصل تقدم اهم بر مهم؛ اساسي‏ترين امري که حضرت امام تقديم آن را بر ساير امور، پيوسته يادآوري مي‌فرمود، حفظ نظام اسلامي در پرتو حفظ وحدت تمامي اقشار جامعه بوده است.

7. اصل عمل به قدر مقدور؛ روشن است که قدرت، شرط تکليف است؛ «لايکلف الله نفساً الا وسعها» و اقدامات امام در

چارچوب گفتمان اصلاح و گذر از اين گفتمان‌ها به گفتمان انقلاب، با توجه به اصل عمل به قدر مقدور، به خوبي قابل توضيح و فهم است.

8. اصل عدالت؛ عدالت در سطوح مختلف، اصلي پذيرفته شده و رعايت آن، لازم بوده است و تأکيد بر عدالت اجتماعي در سخنان امام، جايگاه بسيار مهمي دارد. 

9. اصل ضرورت حکومت.

10. اصل ولايت الهي.

11. اصل تدريج؛ اصل تدريجي بودن امور در انديشه امام، مورد تأکيد قرار گرفته است؛ به گونه‌اي که وي در جايي به تدريجي بودن امور از نظر قرآن استدلال کرده است؛ در قرآن هم کارها به تدريج انجام گرفته است.2

12. اصل در نظر گرفتن مقتضيات زمان و مکان؛ بحث زمان و مکان و شرايط و مناسبات اجتماعي، از عوامل تأثيرگذار بر انديشه امام بوده است. وي در اين باره فرمود: زمان و مکان، دو عنصر تعيين کننده در اجتهادند.3

13. اصل اجتهاد؛ اين اصل در واقع، اصل مادر و حاکم و جهت دهنده به همه اصول يادشده است.

بنابراين، انديشه اصلي امام در باب حکومت ديني، تأسيس حکومت ولي فقيه عادل جامع الشرايط است؛ زيرا امام در کتاب کشف اسرار نيز به صريح‏ترين وجه بر اين مسئله تأکيد کرده بود؛ «هر چه براي پيغمبر از لازم بودن اطاعت و ولايت و حکومت ثابت است، براي آنها (يعني فقها) هم ثابت است».4

 

نهضت‏ها و انقلاب‏هاي مختلفي در اسلام، به ويژه در دوران غيبت اتفاق افتاد؛ ويژگي بارز قيام امام خميني نسبت به اين انقلاب‏ها چه بوده است؟

بنيان‏گذار جمهوري اسلامي، قيام و نهضت اسلامي خويش را با احياي انديشه سياسي اسلام، به ويژه احياي نظريه حکومتي اسلام، آغاز کرد و اين، يکي از تفاوت‏هاي اساسي نهضت بيدارگرانه و حيات بخش امام راحل، نسبت به ديگر نهضت‏هاي اسلام خواهانه قرون اخير در جهان است و همين تفاوت اساسي، يکي از عوامل مهم موفقيت و پيروزي انقلاب اسلامي بوده است. امام خميني علاوه بر مبارزه براي نفي استعمار و استبداد، به ارائه فلسفه سياسي اسلام پرداخت و در واقع، به اين دو پرسش اساسي و مهم فلسفه سياسي که «چه کسي بايد حکومت کند؟» و «چگونه بايد حکومت کند؟»، پاسخ‏هاي صريح و روشني داد و در عمل نيز به پياده کردن اين انديشه اهتمام ورزيد.

 

انديشه سياسي امام خميني چه تأثيراتي در جهان داشت؟

همان گونه که پيدايش انقلاب اسلامي با احياي انديشه سياسي اسلام، توسط رهبر کبير انقلاب، امام خميني بود، استمرار آن نيز با تداوم اين انديشه خواهد بود و چنان که بيداري مردم مسلمان ايران با رهبري ديني آغاز شد، بيداري و قيام مردم خارج از اين مرز و بوم نيز با هدايت ديني، انجام پذير است و اکنون در کشورهاي جهان اسلام در حال شکل گيري است و اين، همان معناي صدور انقلاب است. بنابراين، صدور انقلاب به «معناي پاسخ دادن به سؤال‏هاي فکري بشر تشنه معارف الهي است» و اين چيزي غير از تداوم، پويايي و بالندگي انديشه اسلامي، به ويژه انديشه سياسي اسلام - که امام راحل احياگر آن بود - نيست.

اگر قبل از پيروزي انقلاب اسلامي، رويارويي انديشه اسلامي اغلب با سلطنت بود، پس از پيروزي انقلاب اسلامي، مسائل ديگري روياروي انديشه اسلامي، به ويژه انديشه سياسي اسلام قرار گرفت. اين رويارويي، سبب احيا و گسترش انديشه سياسي اسلامي در حوزه‏هاي کلامي، فلسفي، اجتماعي و فقهي شد. گام‏هايي که در اين گرايش‏ها برداشته شده، بسيار اساسي است و زمينه را براي مطالعات و پژوهش‏هاي بعدي در اين حوزه ها، فراهم کرده است. 

 

انديشه سياسي امام خميني چه تأثيراتي در جهان اسلام داشت؟

با پيروزي انقلاب اسلامي، چراغ اميدي در قلب امت اسلام روشن شد و مسلماناني که تا آن هنگام فکر مي‏کردند براي

رهايي از يک ابرقدرت، بايد به ابرقدرت ديگري روي آورند و يا گمان مي‏کردند که امکان برقراري حکومت اسلامي در اين عصر و زمانه نيست، انديشه و فکرشان به طور کلي متحول شد. شاهد اين ادعا، کاهش نفوذ انديشه‏هاي مارکسيستي، ليبراليستي و... در ميان مسلمانان، بعد از پيروزي انقلاب اسلامي است و در عوض، اسلام به عنوان راهنماي عمل، انتخاب شد و بدين گونه، فرياد اسلام خواهي مردم لبنان، سودان، الجزاير، مصر، افغانستان، کشمير و... متأثر از انقلاب اسلامي و انديشه امام خميني به حساب مي‏آيد.

 

انديشه سياسي امام خميني چه تأثيراتي در نظام بين الملل و توازن قدرت در منطقه داشت؟

اگر تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي گفته مي‏شد که «دين، افيون توده‏هاست»، پس از پيروزي انقلاب اسلامي و ظهور انديشه ديني در ايران، اين سخن به موزه‏هاي تاريخ انديشه سپرده شد. يکي از عوامل غافلگير شدن تحليل‏گران غربي و شرقي در پيش بيني وقوع انقلاب اسلامي، تصورات غلط آنها از دين و انديشه ديني بود و يکي از عواملي که به نفوذ انديشه سياسي اسلام در سطح نظام بين الملل قوت بخشيد و قرآن را به صورت يک انديشه جهاني درآورد، نامه امام به گورباچف بود؛ نامه‏اي که يادآور نامه‏هاي پيامبر اکرم صلي‏الله‏عليه‏وآله به پادشاهان جهان بود. در اين نامه به صراحت مشکل اصلي کشور شوروي سابق، «عدم اعتقاد واقعي به خدا» معرفي شده بود و امام از گورباچف مي‏خواست که درباره اسلام، به طور جدي، تحقيق کند. به اين ترتيب، طرح انديشه ديني و مذهبي در جهان امروز، يکي از ثمرات مهم انقلاب و انديشه بنيان‏گذار آن مي‏باشد.

 

پي‏نوشت‏ها:

1. صحيفه نور، ج 6، ص 220.

2. همان، ج 19، ص 45.

3. همان، ج 21، ص 98.

4. کشف اسرار، ص 188.

 

 منبع :پرسمان



خروج